“Nade Srbije da će se pridružiti Evropskoj uniji dodatno su ugrožene u ponedjeljak nakon sahrane zloglasnog vojnog komandanta osuđenog za ratne zločine i genocid u Srebrenici”, piše Politico.
Ispraćaj Ratka Mladića, kojem je jednog toplog septembarskog poslijepodneva u Beogradu prisustvovalo nekoliko hiljada ljudi, izazvao je osude iz Brisela, koji je već u sukobu sa Srbijom zbog demokratskog nazadovanja, pritiska na slobodu medija i pravosuđa te odbijanja da uvede sankcije Rusiji zbog rata u Ukrajini.
“Svako veličanje ratnih zločinaca, negiranje genocida i historijski revizionizam proturječe najosnovnijim evropskim vrijednostima i nemaju mjesto ni u EU ni u zemljama kandidatima za članstvo”, rekao je u ponedjeljak Christian Wigand, glasnogovornik Evropske službe za vanjsko djelovanje.
Istovremeno, evropska komesarka za proširenje Marta Kos otkazala je planiranu posjetu Beogradu ove sedmice zbog, kako je rekla, “veličanja” Mladića.
Srbijanska vlada zvanično je saopćila da nije učestvovala u organizaciji sahrane, ali je Mladićevo tijelo prevezeno državnim avionom, pripadnici Vojske Srbije ispratili su kovčeg do mjesta posljednjeg počivališta, dok je vojni orkestar svirao posmrtni marš.
Patrijarh Srpske pravoslavne crkve Porfirije, blizak saveznik predsjednika Srbije Aleksandra Vučića, predvodio je opijelo, a Mladićev kovčeg bio je prekriven zastavom Srbije.
Mladić, general koji je predvodio vojne kampanje širom Bosne i Hercegovine i Hrvatske, osuđen je za genocid zbog ubistva više od 8.000 ljudi početkom jula 1995. godine u istočnobosanskom gradu Srebrenici. Umro je krajem augusta u 84. godini, dok je služio doživotnu kaznu zatvora u Scheveningenu u Nizozemskoj.
Sahrani u beogradskoj Crkvi Svetog Luke u ponedjeljak prisustvovali su visoki srbijanski zvaničnici, među kojima ministar odbrane Bratislav Gašić i ministar pravde Nenad Vujić. Prisutan je bio i Danilo Vučić, sin predsjednika Srbije, kao i ruski ambasador Aleksandar Bocan-Harčenko.
Vučić, populistički nacionalista koji je predsjednik Srbije od 2017. godine, nije prisustvovao sahrani. Umjesto toga, sastao se s predsjednikom Uzbekistana Šavkatom Mirzijojevim, a u svojim javnim istupima nije spominjao Mladića niti njegovu sahranu.
Predsjednik Srbije često se u Briselu predstavlja kao pragmatični tehnokrata, dok Srbija nastavlja proces pristupanja EU koji je počeo 2014. godine. Međutim, kritičari i organizacije za zaštitu ljudskih prava optužuju ga da dopušta, a ponekad i podstiče, širenje nacionalizma u zemlji.
Ministar pravde Vujić u petak je branio pravo građana Srbije da odaju počast Mladiću, naglašavajući da “kazna završava smrću”.
Mladić uživa poseban status među nacionalistima koji smatraju da Srbima pripada više teritorije i političke moći na Balkanu, a takav stav nije ograničen samo na pristalice vladajuće stranke.
Mladići koji su učestvovali u pogrebnoj povorci nosili su crne majice s Mladićevim likom na grudima ili zastave s njegovim nasmijanim portretom prebačene preko ramena. Drugi su nosili transparente s porukama poput: “Nisi umro, generale, živiš u našim srcima”.
Miloš Jovanović, lider opozicione Nove demokratske stranke Srbije, koji često napada Vučića s desne strane političkog spektra, također je prisustvovao opijelu i rekao da građani Srbije Mladića smatraju “simbolom slobode srpskog naroda”.
Od Mladićeve smrti, murali posvećeni njemu pojavili su se širom Beograda, dok je u subotu organizovan i javni ispraćaj.
Nedjeljni fudbalski derbi između dva najveća srbijanska kluba, Partizana i Crvene zvezde, počeo je uz transparent s Mladićevim likom i porukom “Pravac Potočari!”, što je jeziva aluzija na Mladićevo zauzimanje mjesta u istočnoj Bosni u kojem su potom hiljade Bošnjaka strijeljane.
Susjedne Slovenija, Hrvatska, Bosna i Hercegovina te Kosovo osudili su događaje. Bosna i Hercegovina, zemlja koja je najviše stradala zbog njegovih kampanja etničkog čišćenja, podnijela je krivične prijave protiv osoba koje su nakon njegove smrti promovisale Mladićev lik, što je u toj zemlji kažnjivo zakonom.
Za građane Srbije koji godinama posmatraju kako uzastopne vlade rehabilituju Mladića i predstavljaju ga kao zaštitnika srpskog naroda, dok se njegovi zločini umanjuju ili negiraju u zvaničnim tumačenjima, ogorčenje EU-a stiglo je mnogo prekasno.
“Prilično je iritantno čitati izjave stranih aktera koji izražavaju šok zbog toga što bi autoritarni, nacionalistički režim instrumentalizirao sahranu osuđenog ratnog zločinca”, rekao je Srđan Majstorović, predsjednik Upravnog odbora Evropskog političkog centra u Beogradu.
“Sve se ovo događalo pred njihovim očima, tako da nema mjesta iznenađenju”, dodao je, ističući da je Brisel Vučića predstavljao kao “ključnog za napredak zemlje”.
Nekoliko dana prije sahrane, 29 zastupnika Evropskog parlamenta iz pet političkih grupa uputilo je pismo predsjednici Evropske komisije Ursuli von der Leyen i Marti Kos, tražeći od Brisela da zamrzne sva pretpristupna sredstva Srbiji.
Kao razlog su naveli izvještaje da je Srbija koristila špijunski softver protiv studentskih lidera, aktivista i opozicionih političara.
Optužbe o korištenju špijunskog softvera pojavile su se nakon gotovo dvije godine studentskih protesta protiv Vučićeve vlade. Protesti su počeli nakon urušavanja nadstrešnice na željezničkoj stanici u Novom Sadu u novembru 2024. godine, kada je poginulo 16 ljudi, a prerasli su u najveći kontinuirani izazov Vučićevoj vlasti.
Srbija od decembra 2021. godine nije otvorila nijedno novo pregovaračko poglavlje s EU-om. Proces je blokiran zbog stanja vladavine prava u zemlji i odbijanja Srbije da uvede sankcije Rusiji zbog njene potpune invazije na Ukrajinu, a protiv nastavka procesa pristupanja protivi se osam država članica.
Iako su svoje kandidature podnijele znatno kasnije, Ukrajina i Moldavija sada su ispred Srbije po napretku u procesu pristupanja, dok se susjedna Crna Gora smatra glavnim favoritom za ulazak u EU.
