Bivši visoki predstavnik u Bosni i Hercegovini Carl Bildt upozorio je da kombinacija rastućih nacionalnih tenzija, predstojećih izbora u BiH i Srbiji, zastoja evropskih integracija i promijenjene politike Sjedinjenih Američkih Država predstavlja ozbiljan rizik za stabilnost Balkana. Posebno upozorava na mogućnost političke krize u BiH nakon oktobarskih izbora.
Carl Bildt, prvi visoki predstavnik u BiH nakon potpisivanja Dejtonskog mirovnog sporazuma, objavio je analizu pod naslovom „Alarm Bells in the Balkans“ (Zvona za uzbunu na Balkanu), u kojoj upozorava da „mračna politika ponovo progoni Balkan“.
Bildt, koji je bio visoki predstavnik od decembra 1995. do juna 1997. godine, a ranije premijer te kasnije ministar vanjskih poslova Švedske, tekst počinje nedavnom sahranom pravosnažno osuđenog ratnog zločinca Ratka Mladića u Beogradu.
Prema njegovoj ocjeni, „poluzvanična“ sahrana ponovo je otvorila traume iz prošlosti i raspirila nacionalističke tenzije.
Bildt tvrdi i da se diplomatski odnosi Srbije i Bosne i Hercegovine pogoršavaju, što dodatno dovodi u pitanje već usporeni proces pristupanja Srbije Evropskoj uniji.
Oštre kritike Trumpove politike
Posebno kritikuje politiku administracije američkog predsjednika Donalda Trumpa prema BiH.
Bildt navodi da su Evropa i SAD ranije uglavnom bile usklađene u podršci, kako ga opisuje, krhkom političkom procesu u Bosni i Hercegovini, ali smatra da to više nije slučaj.
„Dok su prethodni američki predsjednici možda mogli biti optuživani za pretjerani intervencionizam, administracija Donalda Trumpa nije pokazala nikakav interes za osjetljive političke procese u regionu“, piše Bildt.
On iznosi tvrdnju da je sadašnji fokus Washingtona na „uskim ekonomskim interesima“, što je, prema njegovoj ocjeni, dovelo do tolerisanja ili čak podržavanja tvrdolinijaških srpskih nacionalista u BiH.
Kao primjer navodi američku podršku gasovodu koji bi preko Hrvatske trebao povezati BiH s alternativnim izvorima gasa. Bildt priznaje da projekat ima smisla jer bi mogao smanjiti zavisnost regiona od ruskog gasa, ali problematizuje mogućnost dodjeljivanja poslova ranije malo poznatoj kompaniji čije rukovodstvo ima „lične veze s Donaldom Trumpom“.
„Svjetla upozorenja počinju treperiti“, navodi Bildt.
Bildt upozorava na scenario nakon izbora u BiH
Još ozbiljnije upozorenje odnosi se na izbore koji će u Bosni i Hercegovini biti održani u oktobru.
Bildt iznosi scenario prema kojem bi, zavisno od izbornih rezultata, tvrdolinijaške srpske političke snage mogle zajedno s tvrdolinijaškim hrvatskim snagama pokušati promijeniti okvir upravljanja Bosnom i Hercegovinom.
Za takav pokušaj, smatra on, međunarodne okolnosti trenutno su posebno povoljne jer bi SAD, prema njegovoj procjeni, „očigledno pogledale na drugu stranu“.
Bildt zatim upozorava na moguće posljedice takvog razvoja događaja.
„Ako bi uspio, bošnjačka zajednica sigurno bi se osjećala ugroženom i reagovala bi u skladu s tim“, piše Bildt.
To bi, prema njegovim riječima, „povećalo rizik od silazne spirale koja bi mogla duboko destabilizovati zemlju“.
Srbija i Kosovo dio šire slike
Bildt upozorava da BiH nije jedino potencijalno žarište.
Srbija također izlazi na izbore u oktobru, nakon višegodišnjih masovnih studentskih protesta i pojave širokog opozicionog pokreta organizovanog oko „Studentske liste“.
Bildt navodi i jedan mogući postizborni scenario u kojem bi vlast predsjednika Aleksandra Vučića jednostavno proglasila pobjedu, što bi, prema njegovoj procjeni, moglo izazvati dodatnu nestabilnost.
Situaciju na Kosovu također opisuje kao daleko od mirne. Podsjeća na zastoj pregovora Beograda i Prištine, tenzije oko mosta koji povezuje dva dijela Mitrovice te političke posljedice nedavne presude bivšem predsjedniku Kosova Hashimu Thaciju.
Ipak, Bildt naglašava da nijedan od tih problema sam za sebe ne mora dovesti do ozbiljne destabilizacije Balkana.
Problem vidi u njihovom istovremenom djelovanju.
„Uzeti zajedno, riskiraju stvaranje kritične mase nacionalističkog sentimenta“, upozorava.
Kritike i EU i međunarodnih sudova
Bildt podsjeća da se međunarodna strategija nakon balkanskih ratova zasnivala na pretpostavci da će kombinacija pristupanja Evropskoj uniji i procesa pomirenja, potpomognutog međunarodnim sudovima, postepeno donijeti stabilnost i saradnju regionu.
„Ali ta nada se nije ostvarila“, ocjenjuje.
Uz izuzetak Crne Gore i eventualno Albanije, smatra Bildt, evropske integracije su zastale i izgubile veliki dio snage kao pokretač političkih promjena.
Izuzetno je kritičan i prema radu međunarodnih tribunala u Hagu, ocjenjujući da su njihovi postupci trajali toliko dugo da više nemaju realnu mogućnost da podstaknu pomirenje.
„Možda čak pogoršavaju situaciju“, navodi.
„To ne znači da idemo prema novim balkanskim ratovima“
Bildt ipak jasno pravi razliku između upozorenja na destabilizaciju i prognoze novog velikog rata.
„To ne znači da idemo prema novoj rundi balkanskih ratova“, naglašava.
Međutim, upozorava da bi čak i ograničeni sukobi mogli biti dovoljni da čitav region gurnu na „neizvjesniji i opasniji put“.
Istovremeno smatra da međunarodne okolnosti nisu povoljne za sprečavanje takvog razvoja događaja. SAD je, prema njegovoj ocjeni, usmjeren na privatne ekonomske interese, dok je Evropska unija zaokupljena ruskom agresijom i nepredvidivošću američke politike.
Zbog toga izglede za stvaranje koherentne međunarodne politike koja bi obnovila stabilnost, podstakla pomirenje i ubrzala evropske integracije opisuje kao sumorne.
„Politički lideri, posebno u Evropi, moraju obratiti pažnju na alarm“, zaključuje Bildt.
Podsjeća da je Balkan dva puta tokom prethodnog stoljeća bio povezan s velikim evropskim ratovima te upozorava da bi i u ovom stoljeću mogao proizvesti ozbiljnu nestabilnost.
Pratite nas na društvenim mrežama
Kakvo je tvoje mišljenje o ovome?
Učestvuj u diskusiji ili pročitaj komentare