Američka kompanija Oxygen Forensics, koja razvija softver za izvlačenje i analizu podataka s mobitela i računara, godinama je sarađivala na projektima koje je finansirala EU, a svoje proizvode prodavala je i evropskim policijskim agencijama. Sada se suočava s optužbama američkog Ministarstva pravde da je kompanija zapravo bila tajno pod kontrolom ruskih državljana.
Oxygen Forensics je zvanično registrovan u američkoj saveznoj državi Virginiji, ali američki tužioci tvrde da je kompanijom upravljao tim iz Rusije pod vodstvom ruskog državljanina Olega Sergejeviča Davidova. Kompanija je, prema optužnici, prikrivala svoje rusko vlasništvo i činjenicu da se razvoj njenog softvera odvijao u Rusiji i nakon uvođenja američkih sankcija 2022. godine.
Dokumenti pokazuju da je Oxygen bio uključen u najmanje dva projekta finansirana sredstvima EU. U okviru projekta “Evidence”, koji je između 2014. i 2016. dobio više od 1,9 miliona eura evropskog novca, kompanija je konsultovana o načinu prikupljanja i razmjene digitalnih dokaza u krivičnim istragama. Projekt je uključivao i Europol, Eurojust i digitalno-forenzičku jedinicu Evropskog ureda za borbu protiv prevara (OLAF).
Drugi projekt “INSPECTr”, finansiran kroz program Horizon 2020, razvijao je sisteme za objedinjavanje i analizu digitalnih dokaza prikupljenih različitim alatima, uključujući podatke izvučene Oxygenovim softverom. Projekt je trajao do 2023. godine, a Oxygen je i dalje naveden na internet-stranicama oba projekta.
Evropska komisija je saopćila da Oxygen Forensics nije bio član nijednog konzorcija i da zbog toga nije direktno primao novac Evropske komisije. Komisija je također navela da ruski subjekti od početka ruske invazije na Ukrajinu ne mogu učestvovati u projektima programa Horizon Europe.
Oxygenovi proizvodi su, međutim, kasnije kupovale i koristile policijske i pravosudne institucije u više evropskih zemalja, uključujući Njemačku, Španiju, Italiju, Poljsku, Mađarsku, Rumuniju i Latviju.
Američko Ministarstvo pravde navodi da je ruska kompanija povezana s Oxygenom istu tehnologiju prodavala ruskoj Federalnoj službi sigurnosti (FSB) i Ministarstvu unutrašnjih poslova Rusije.
Istraga američkih vlasti nije utvrdila da je Oxygenov softver sadržavao zlonamjerni kod ili da je kompanija neovlašteno pristupala podacima korisnika, ali su zaplijenjeni bankovni računi, brojni internet domeni i druga infrastruktura za koju tužioci tvrde da je korištena u izvršenju krivičnih djela.
Oxygenov softver korišten je i u Maroku u okviru programa upravljanja granicama koji je finansirala EU, dok su zaposlenici kompanije obučavali tamošnje policijske službenike.
Američki državljanin Lee Reiber, koji je prema optužnici javno predstavljan kao čelnik kompanije, uhapšen je u SAD-u. Davidov je uhapšen na londonskom aerodromu dok se pripremao za let prema Istanbulu.
Natalia Krapiva iz organizacije Access Now upozorila je da su organizacije za zaštitu digitalnih prava godinama ukazivale na rusko vlasništvo i veze kompanije s Rusijom.
“Ako je ruski softver razvijen za FSB i Istražni komitet zaista korišten za obradu baza podataka s krivičnim dokazima Evropske komisije, to otvara ozbiljnu mogućnost da su osjetljivi podaci mogli biti kompromitovani i dostupni ruskim vlastima”, rekla je Krapiva.
Ona je pozvala EU i sve vlade koje koriste ove alate da obustave njihovu upotrebu i provedu potpunu istragu o tome kako je kompanija u ruskom vlasništvu gotovo deceniju bila prisutna u evropskim institucijama za provođenje zakona.
