Premda je zvanična nauka potvrdila da stvarni rizik po zdravlje dolazi od procesa sagorijevanja duhana i štetnih materija iz njegovog dima, a ne od samog nikotina, ipak je stvoren duboki jaz između percepcije javnosti i naučne stvarnosti, ali i nedostatak informacija o manje štetnim alternativama.
“Cilj ovog istraživanja bio je da ukaže na to da politike i javna komunikacija moraju biti utemeljene na dokazima iz stvarnog svijeta i autoritativnoj nauci, a ne na dezinformacijama”, rekli su na pres konferenciji u Beču iz ove kompanije.
U anketi sprovedenoj 2026. godine u devet zemalja o razumijevanju nikotina u javnosti u Evropi, otkriveno je da više od dvije trećine ispitanika vjeruje da on izaziva bolesti povezane sa pušenjem.
“Preko polovine ispitanih punoljetnih pogrešno vjeruje da nikotin izaziva respiratorne bolesti (51 odsto) ili rak (50 odsto), a 42 posto vjeruje da izaziva bolesti srca. Postoji opšti konsenzus da je teško razumjeti koje su informacije o nikotinu tačne, kao i da ljudi nemaju dovoljno informacija”, navode iz JTI.
Čak 88 posto ispitanih punoljetnih osoba imalo bi povjerenja u informacije o nikotinu ako one dolaze od ljekara ili zdravstvenih radnika, ali samo 35 odsto nailazi na informacije od ovih stručnjaka.
Sa druge strane, isti procenat najčešće nailazi na informacije o nikotinu na društvenim mrežama, ali samo polovina vjeruje ovom izvoru. Anketa je pokazala i da 48 posto osoba smatra da nema dovoljno informacija o nikotinu i njegovom uticaju na zdravlje.
Uprkos očiglednim značajnim barijerama u informisanju, kažu u JTI postoji opšta pozitivna svijest o alternativnim nikotinskim proizvodima.
“Većina anketiranih, odnosno 79 odsto, upoznata je sa alternativnim nikotinskim proizvodima, kao što su elektronske cigarete, proizvodi za zagrijevanje duvana ili nikotinske vrećice, a četvrtina kaže da je veoma dobro upoznata. Čak tri od pet osoba vjeruje da alternativni nikotinski proizvodi mogu imati ulogu u smanjenju štetnosti izazvane pušenjem”, kažu u JTI.
Interesantno je da se u anketi više od 51 posto pušača izjasnilo da bi radije izabrali alternativni nikotinski proizvod ako bi bili potpuno uvjereni da su oni značajno manje štetni od pušenja.
Ipak, skoro trećina pušača (28 posto) navela je neizvjesnost u pogledu zdravstvenih rizika kao faktor koji bi ih spriječio da probaju alternativne nikotinske proizvode.
“Ovo navodi na zaključak da postoji dubok jaz između razumijevanja javnosti i naučne stvarnosti o nikotinu, sa naglaskom na hitnu potrebu da politike i javna komunikacija budu utemeljene na dokazima iz stvarnog svijeta i nauci, a ne na dezinformacijama“, poručili su iz JTI.
Anketa je sprovedena online na punoljetnim osobama u devet zemalja i to Češkoj, Grčkoj, Italiji, Kazahstanu, Poljskoj, Rumuniji, Srbiji, Slovačkoj i Švedskoj.
“Ukupno je prikupljeno 9.000 odgovora u periodu između 20. marta do 1. aprila 2026. godine. Na svakom tržištu, uzorak je dizajniran tako da bude reprezentativan za odraslu populaciju prema starosti, polu i regionu prebivališta”, poručili su iz JTI.
Srbija bolja od prosjeka
Preko 82 posto ispitanika u Srbiji navodi da je upoznato sa nikotinom i njegovim uticajem na zdravlje. Međutim, sličan procenat vjeruje da nikotin izaziva bolesti povezane sa pušenjem, što ukazuje na i dalje prisutne zablude o nikotinu.
Oko 63 posto ispitanika u Srbiji kaže da je teško znati koje su informacije o nikotinu tačne.
“Nauka je potvrdila da nikotin nije glavni uzročnik bolesti povezanih sa pušenjem. Rizik od razvoja bolesti povezanih sa pušenjem proizlazi iz ponovljene i dugotrajne izloženosti velikom broju i visokim koncentracijama štetnih hemikalija koje nastaju prvenstveno procesom sagorijevanja duvana i koje se unose inhalacijom duvanskog dima”, poručili su.
Anketirane osobe vjeruju da su respiratorne bolesti u 56 odsto slučajeva uzrokovane nikotinom, rak u 47 odsto, bolesti srca u 35 odsto, a moždani udar u 24 odsto, prenosi Capital.
Gotovo tri od pet osoba pogrešno povezuje nikotin sa nastankom respiratornih bolesti. Ovaj podatak ukazuje na potrebu za jasnijom i naučno utemeljenom javnozdravstvenom komunikacijom.
“Oko 85 odsto anketiranih u Srbiji navodi da ima svijest o postojanju alternativa, pri čemu je većina njih (61 posto) izjavila da je tek djelimično upoznata sa ovim proizvodima. To je više od evropskog prosjeka”, poručili su.
Kada govorimo o faktorima koji sprečavaju pušače da probaju alternativne nikotinske proizvode dominantno je pitanje bezbjednosti proizvoda što predstavlja ključnu prepreku njihovom prihvatanju i korištenju.
“Ovo ukazuje na važnost unapređenja edukacije među pušačima u Srbiji o potencijalu ovih proizvoda za smanjenje štetnih posljedica”, rekli su u JTI.
Pušači u Srbiji bi bili skloniji izboru alternativnih nikotinskih proizvoda ako bi bili uvjereni da su oni značajno manje štetni, što ukazuje na izazov prevazilaženja duboko ukorijenjenih pogrešnih percepcija o štetnosti
Ispitanici u Srbiji najčešće dolaze do informacija o nikotinu putem medija (41 odsto), uprkos tome što gotovo polovina (48 odsto) navodi nizak nivo povjerenja u ovaj izvor.
“Nasuprot tome, doktori uživaju visok nivo povjerenja (89 odsto), što naglašava važnost osnaživanja zdravstvenih radnika tačnim, naučno utemeljenim informacijama o nikotinu”, rekli su u JTI.
