Hantavirusi su porodica virusa koje prvenstveno prenose glodari. Iako su infekcije kod ljudi relativno rijetke, one mogu izazvati ozbiljne zdravstvene probleme.
S obzirom na to da se povećana aktivnost glodara često poklapa s proljetnim i ljetnim radovima na otvorenom, važno je prepoznati rizike i primijeniti mjere opreza, napominju iz Zavoda.
Šta izaziva Hantavirus?
Hantavirus je uzročnik nekoliko grupa bolesti, od kojih je na našim prostorima najpoznatija Hemoragijska groznica s bubrežnim sindromom (HGBS), u narodu poznata i kao “mišja groznica”.
Simptomi se obično javljaju jednu do dvije sedmice nakon izlaganja (rjeđe do osam sedmica) i uključuju:
- naglu pojavu visoke temperature i drhtavice,
- jaku glavobolju i bolove u leđima i stomaku.
- mučninu i povraćanje,
- crvenilo lica i očiju, ponekad uz pojavu osipa, a u težim slučajevima, smanjeno izlučivanje urina i poremećaj rada bubrega.
Kako se virus prenosi?
Ljudi se najčešće zaraze direktnim ili indirektnim kontaktom s izlučevinama zaraženih glodara (poljski miš, šumski miš, voluharica). Virus se prenosi na sljedeće načine:
Udisanjem (Aerogeno): Ovo je najčešći put prijenosa. Prilikom čišćenja prašnjavih prostorija (tavana, podruma, šupa) u kojima su boravili glodari, virus dospijeva u zrak i udiše se.
Direktnim kontaktom: Preko povreda na koži ili sluznice usta, nosa i očiju ukoliko su ruke bile u kontaktu s izlučevinama glodara.
Kontaminiranom hranom i vodom: Konzumacijom namirnica koje su bile u dodiru s glodarima.
Važno je naglasiti da se virus ne prenosi s čovjeka na čovjeka.
Preventivne mjere
Najbolji način zaštite je spriječiti ulazak glodara u objekte i izbjegavati udisanje prašine u prostorima gdje su oni boravili.
- Sigurno čišćenje zatvorenih prostora
Provjetravanje: Prije ulaska u zatvorene prostorije koje dugo nisu korištene, otvoriti vrata i prozore najmanje 30 minuta.
Bez metenja i usisavanja: Bez metenja ili usisavanja suhe prašine, jer se tako virus podiže u zrak.
Vlažno čišćenje: Poprskati podove i površine dezinfekcionim sredstvom ili rastvorom vode i hlora (izbjeljivača) prije čišćenja.
Zaštitna oprema: Koristiti gumene rukavice i zaštitnu masku koja pokriva nos i usta.
- Održavanje higijene oko kuće
Uklanjanje otpada: Ne ostavljati hrpe drva, smeća ili starog namještaja blizu zidova kuće, jer su to idealna mjesta za gniježđenje glodara.
Zatvaranje otvora: Zatvoriti sve rupe veće od 6 mm na kući, garaži ili šupi.
Čuvanje hrane: Hranu za ljude i kućne ljubimce čuvati u zatvorenim posudama od metala ili čvrste plastike.
- Zaštita tokom boravka u prirodi
Higijena ruku: Redovno prati ruke sapunom ili koristite dezinfekciona sredstva na bazi alkohola, naročito prije jela.
Sigurno odlaganje hrane: Ne ostavljati ostatke hrane na zemlji i ne piti vodu s nezaštićenih šumskih izvora.
Podizanje od tla: Izbjegavati ležanje direktno na travi ili zemlji bez podloge.
Ukoliko osoba osjeti simptome slične gripi uz intenzivne bolove u leđima ili stomaku nakon boravka u prirodi ili čišćenja zapuštenih objekata, obavezno se javiti svom ljekaru.
Iako se većina hantavirusa ne prenosi s osobe na osobu, postoji jedan specifičan izuzetak koji je izazvao veliku pažnju naučne zajednice. Riječ je o Andes virusu.
Andes virus je tip hantavirusa koji se prenosi među ljudima.
“Kada govorimo o hantavirusima, osnovno pravilo je da se oni prenose sa glodara na ljude. Međutim, Andes virus, koji je primarno prisutan u Južnoj Americi (posebno u Čileu i Argentini), predstavlja jedinstven izuzetak jer je to jedini hantavirus za koji je naučno potvrđeno da se može prenijeti direktno sa čovjeka na čovjeka”, navodi se.
Šta je Andes virus?
Andes virus pripada grupi hantavirusa koji uzrokuju Hantavirusni plućni sindrom (HPS). To je teška i često smrtonosna respiratorna bolest. Prvi put je identifikovan 1995. godine nakon epidemije u Argentini, kada su ljekari primijetili neobičan obrazac širenja bolesti unutar porodica i među zdravstvenim radnicima.
Za razliku od “mišje groznice” koja je prisutna kod nas, Andes virus može preskočiti barijeru sa životinje na čovjeka, a zatim se širiti dalje:
Bliski kontakt: Prijenos se obično dešava unutar porodice ili u bliskim krugovima prijatelja.
Tjelesne tečnosti: Smatra se da se virus prenosi putem pljuvačke ili kapljičnim putem tokom bliskog kontakta (razgovor, kašljanje, poljubac).
Period inkubacije: Osoba može biti zarazna i prije nego što se pojave prvi ozbiljni simptomi, što otežava kontrolu širenja u ranim fazama.
Simptomi i ozbiljnost bolesti
Bolest izazvana Andes virusom prolazi kroz nekoliko faza:
Rana faza: Slična gripi – povišena temperatura, bolovi u mišićima (posebno u butinama i leđima), umor i glavobolja.
Kritična faza: Dolazi do naglog pogoršanja disanja zbog nakupljanja tečnosti u plućima. Pacijenti osjećaju jak nedostatak zraka i gušenje.
Stopa smrtnosti: Hantavirusni plućni sindrom izazvan Andes virusom ima visoku stopu smrtnosti, koja u nekim epidemijama iznosi i do 35-40%.
Važno je naglasiti razliku između virusa prisutnih na Balkanu i Andes virusa:
Balkanski tipovi (npr. Dobrava ili Puumala): Uzrokuju uglavnom bubrežne probleme (mišja groznica). Ne prenose se s čovjeka na čovjeka.
Andes virus: Uzrokuje plućne probleme i može se širiti među ljudima. Do sada nije zabilježen autohtoni prijenos ovog virusa u Evropi; on ostaje lokalizovan na područje Južne Amerike.
Prevencija i kontrola
Zbog mogućnosti međuljudskog prijenosa, mjere zaštite kod Andes virusa su rigoroznije:
Izolacija: Zaražene osobe moraju biti u strogoj izolaciji u bolničkim uslovima.
Karantin: Osobe koje su bile u bliskom kontaktu sa zaraženim prate se tokom perioda inkubacije.
Zaštitna oprema: Zdravstveno osoblje koristi najviši nivo respiratorne zaštite.
“Iako Andes virus trenutno ne predstavlja direktnu prijetnju u našem geografskom području, on je podsjetnik na važnost stalnog nadzora nad zoonozama (bolestima koje prelaze sa životinja na ljude) i brzog reagovanja zdravstvenih službi”, zaključili su iz Zavoda.
