Prema pisanju Financial Timesa, koji se poziva na analizu organizacije Transport & Environment (T&E) zasnovanu na podacima Evropske komisije, vozači širom Evrope plaćaju 40 posto skuplji dizel nego početkom godine.
Na nivou cijelog kontinenta to se prevodi u procijenjenih 203 miliona eura dodatnih troškova za dizel svakog dana od početka sukoba. Iz ove organizacije napominju da ova procjena ne uključuje privremena smanjenja poreza na gorivo koje su uvele pojedine države, a koja će se svakako morati nadoknaditi kroz druge poreze ili veće zaduživanje.
Zašto cijene dizela obaraju rekorde?
Cijene dizela dostižu rekordne nivoe na globalnom nivou zbog poremećaja u Hormuškom moreuzu i smanjenih isporuka iz ruskih rafinerija. Dizel čini više od 40 posto ukupne potrošnje nafte u evropskoj ekonomiji, što je otprilike dvostruko više nego u SAD-u, čineći ovaj region izuzetno ranjivim na cjenovne šokove.
Juliette Egal, glavna analitičarka podataka u T&E, ističe da velika ovisnost Evrope o motorima s unutrašnjim sagorijevanjem ostavlja cestovni transport potpuno izloženim volatilnom tržištu. Ona naglašava da bi brža elektrifikacija učinila regiju daleko otpornijom tokom kriza.
Evropska unija je postavila cilj da do 2040. godine udvostruči stopu elektrifikacije na 46 posto ukupne potražnje. Nedavno objavljeni izvještaj Međunarodne agencije za energiju (IEA) navodi da bi veća elektrifikacija mogla smanjiti globalne račune za uvoz energije za više od 400 milijardi dolara.
Predsjednica Evropske komisije Ursula von der Leyen izjavila je da je uvoz fosilnih goriva već koštao Evropu dodatnih 90 milijardi eura od početka rata s Iranom, a da pritom nije osigurana nikakva dodatna količina energije. U isto vrijeme, nacionalne vlade vrše pritisak na Brisel tražeći hitne korake za snižavanje cijena dizela i benzina na benzinskim pumpama.
Francuski predsjednik Emmanuel Macron pozvao je Evropsku komisiju da privremeno ublaži specifikacije kvaliteta goriva. Prema konsultacijama s francuskim rafinerijama, ovaj potez bi mogao povećati proizvodnju u evropskim rafinerijama za 5 do 20 posto. Macron također traži da EU ukloni restrikcije koje bi distributerima omogućile korištenje mješavine biodizela B10 umjesto standardnog B7.
Glasnogovornica Evropske komisije Anna-Kaisa Itkonen odbila je direktno komentarisati Macronove prijedloge, ali je naglasila da ključni problem ostaje ovisnost Evrope o uvoznim fosilnim gorivima i posljedična nestabilnost cijena, dodavši da je Komisija spremna razmotriti i druge mjere.
Historijski korijeni problema i kratkoročna rješenja
Osjetljivost Evrope na cijene dizela potiče iz politika 1990-ih i 2000-ih godina, kada se ovo gorivo intenzivno promovisalo zbog veće efikasnosti i manje emisije ugljen-dioksida u odnosu na benzin. Iako je taj trend oslabio nakon zabrinutosti za kvalitet zraka i skandala “Dieselgate”, podaci T&E pokazuju da četiri od deset automobila u Evropi i dalje voze na dizel.
Kao kratkoročne mjere za ublažavanje krize, nevladine organizacije i IEA predlažu: Smanjenje ograničenja brzine na autoputevima za 10 km/h te podsticanje rada od kuće gdje god je to moguće.
Iz T&E pozivaju Brisel da ostane pri svojim planovima o postepenom ukidanju motora s unutrašnjim sagorijevanjem, uprkos sve jačim pritiscima evropske automobilske industrije.
Dodatni pritisak stvara i situacija u SAD-u, gdje rekordne cijene dizela podstiču političke zahtjeve za ograničenje američkog izvoza, što bi dodatno smanjilo ponudu i povećalo cijene za Evropu kojoj dizela već nedostaje.
