Dronovi i uopšte besposadne platforme iz zraka, mora i s kopna neće zamijeniti ulogu pješadinca u savremenim sukobima i to je ključno istaći prije bilo kakve polemike o razvoju savremenog ratovanja i bojišta.
Najviše citiran vojni mislilac Carl von Clausewitz u studiji “O ratu” je prije skoro 200 godina uspostavio aksiom koji glasi: “Rat je više od pravog kameleona, jer u svakom konkretnom slučaju donekle mijenja svoju prirodu”.
Iako ukrajinsko-ruski rat svi pogrešno uzimaju kao prvi rat s upotrebom besposadnih sistema punog spektra, Ukrajina je zapravo kulminacija jedne vojno-tehnološke niše koja je stvarana još 90-ih godina. Pravi mostobran za ulazak besposadnih sistema bio je kratkotrajni rat Azerbejdžana i Armenije u jesen 2020. godine.
U tom ratu su u komandnim modulima na kamionima, azerbejdžanski vješti operateri turskih napadačkih dronova Bayraktar TB-2 za nekoliko sati slomili kičmu armenskih oružanih snaga na Nagorno Karabahu.
Međutim, u odnosu na rat na Nagorno Karabahu u kojem je samo jedna strana imala dominaciju bespilotnim letjelicama, u Ukrajini obje strane imaju bespilotne letjelice u ratu u kojem artiljerija milionima granata briše reljef, a protuzračna odbrana se razvija iz dana u dan.
U uslovima zračnog rata koji su uspostavljeni u Ukrajini, napadački dronovi MALE kategorije kao što je TB-2, nemaju šanse zbog čega se od druge godine rata u Ukrajini prešlo na minijaturizaciju jednokratnih kamikaze dronova.
S druge strane, dok na frontu u Ukrajini pješadinaca fali toliko da je dio jedinica s popunom ljudstva od 30 posto, ukrajinske vojne kompanije mogu godišnje proizvesti do 10 miliona dronova. I dalje je to čudan disparitet koji čudnijim čini razlika savremenih vojnika i operatera dronova koji žive prilično različite dane na frontu.
Kako ukrajinska vojska privlači Gen-Z
Među prvima u svijetu ukrajinska vojska je, zbog manjka personala, još 2024. godine započela s kampanjama za regrutaciju mladih gejmera prikazujući im rad u jedinicama dronova kao videoigricu.
Danas, Snage za besposadne sisteme predstavljaju zaseban vid ukrajinske vojske, podijeljen u četiri brigade s približno 80.000 vojnika.
Posebno značajan projekat je bio “Ugovor 18–24” zvanično pokrenut u februaru 2025. godine pod sloganom “Generacija koja odlučuje sada”. Ovaj projekat nudi mladim ljudima starosne dobi od 18 do 24 godine da za plaću od 2.800 eura godinu dana služe u jedinicama besposadnih sistema, da sami odaberu jedinicu u kojoj žele da služe nakon 90 dana obuke.
Pored gore navedenih beneficija, mladim Ukrajincima koji apliciraju, omogućeno je da po završetku ugovora putuju u inostanstvo pri čemu je ukazom predsjednika Volodimira Zelenskog svaki od njih oslobođen mobilizacije.
Jučer na videu, danas na javi
Proces dehumanizacije rata odnosno prijenos velikog broja ovlasti na mehaničke algoritme, savremeni je trend u razvoju sistema naoružanja od početka stoljeća. Ako su Ukrajini očevi mladih operatera dronova 2014. godine u Donbasu bili u blatu do koljena, na snijegu i kiši, njihovi sinovi danas u udobnim podrumima s brzim internetom, igraćim konzolama, opskrbljeni grickalicama i energetskim pićima – u papučama ratuju s neprijateljem.
Dio je to šire strategije, maksimalne akomodacije za pripadnike ovih jedinica koji uživaju brojne beneficije koje su za pješadince nezamislive. U podrumima zgrada i kuća u pozadini fronta, ukrajinski operateri dronova imaju baze u kojima se vrši izrada dronova, pakovanje eksploziva, ali i vode operacije. A operacije izgledaju odavno kao videoigra, do te mjere da svaka jedinica vodi ranglistu pogodaka svojih operatera koji se takmiče na armijskom nivou.
Koliko god zvučalo bizarno, za operatere dronova rat je hirurški alat za selektivne udare, koji im omogućava da sate provedene na videoigricama uz odgovarajuće uvojničavanje pretvore u vrlo ubojit zanat.
U toj i tako postavljenoj dinamici rata u kojem sve liči na videoigru, ubiti protivnika, uništiti tenk ili neko vozilo, za sobom ne nosi psihološki pritisak kakav ima običan strijelac. Zapravo, svaki operater dronova je snajperista s dometom od preko pet kilometara i mogućnošću pomilovanja ili selektivnog pogađanja svega što nanišani.
Međutim, pored opšte “gejmerizacije” rata u Ukrajini pa donekle i u Libanu gdje Hezbolah nanosi sve teže udare FPV dronovima, dronovi ipak i dalje ne dobijaju ratove. Dobija ih pješadija, koja poražava protivnika, zauzima i kontrolira teritoriju.
S druge strane, vojno-tehnološka spirala je tako ubrzala razvoj sistema za borbu protiv dronova, da će prema svim prilikama i historijski uspostavljenom pravilu, vrlo brzo biti usvojen set tehnologija za efikasniju borbu protiv dronova.
U Ukrajini je to najočiglednije, prve dvije godine rata, frontom su harali FPV dronovi koji se navode i kojima se upravlja pomoću radio – frekvencijskog upravljanja (RF).
Nakon što su obje strane angažirale snažne jedinice i sisteme elektronskog ometanja, prešlo se na dronove kojima se upravlja pomoću optičke niti koja je prekrila ukrajinska polja. Kao što je pronađen lijek za dronove na RF upravljanje, isto tako se pronalaze rješenja za borbu protiv dronova kojima se upravlja pomoću optičkog kabla. A onda, onda se sve opet svodi na pješadiju u blatu koja neovisno o tehnološkom razvoju borbenih sistema – uporno ostaje kraljicom bitke i fronta.
