Američka banka procjenjuje da će evropske rezerve dizela do kraja 2026. godine pasti na najniže nivoe.
Glavni problem više nije količina sirove nafte dostupne na tržištu, već ograničeni kapacitet rafinerija da je prerade u gorivo. Marže rafinerija u sjeverozapadnoj Evropi već su dostigle rekordne nivoe, dok rat između SAD-a i Irana, napadi na ruske rafinerije i trgovačka ograničenja dodatno utiču na globalno snabdijevanje.
Dizel je ključan za cestovni transport, poljoprivredu i industriju, pa bi eventualni nedostatak mogao izazvati rast cijena u cijelom lancu snabdijevanja. U EU litra dizela već se prodaje za više od dva eura, a pojedini stručnjaci upozoravaju da bi cijena ponovo mogla premašiti i 2,5 eura po litru.
Najniže zalihe u posljednjih 11 godina
Morgan Stanley procjenjuje da će evropske zalihe početi kontinuirano opadati od augusta, te da bi u novembru mogle pasti na oko 300 miliona barela. To bi bio najniži nivo još od 2015. godine za taj period.
Analitičari ističu da je upravo tržište dizela, posebno evropsko, postalo “epicentar” problema u globalnom naftnom sistemu. Prema podacima Međunarodne agencije za energiju (IEA), globalna prerada nafte u junu bila je za oko šest miliona barela dnevno manja nego u istom periodu 2025. godine.
Slična kombinacija faktora u prošlosti je dovela do značajnog rasta cijena dizela na evropskom tržištu.
Zašto Evropi prijeti nestašica dizela?
Pojedine rafinerije na Bliskom istoku rade smanjenim kapacitetom, dok izvoz naftnih derivata kroz Hormuški moreuz ostaje pod rizikom zbog geopolitičkih napetosti. Istovremeno, ruske rafinerije pretrpjele su štetu u ukrajinskim napadima, a Moskva je ograničila izvoz dizela kako bi zaštitila domaće tržište.
Iako Evropska unija više direktno ne uvozi ruska goriva, smanjene ruske isporuke primorale su druge zemlje da gorivo nabavljaju iz istih izvora na koje se oslanja i Evropa. Veća konkurencija za raspoložive količine mogla bi dodatno podići cijene, kao što se već dogodilo početkom ove godine nakon izbijanja sukoba u Iranu.
Dodatni problem predstavlja činjenica da je Evropa posljednjih godina smanjila vlastite kapacitete za preradu nafte. Više rafinerija je zatvoreno ili je preusmjereno na proizvodnju drugih vrsta goriva.
Zbog toga evropsko tržište danas u velikoj mjeri zavisi od uvoza dizela iz Sjedinjenih Američkih Država, zemalja Bliskog istoka i Azije, pa bi svaki neplanirani zastoj u radu rafinerija ili prekid važnih pomorskih ruta mogao dodatno ugroziti snabdijevanje gorivom.
